بحران جهانی حافظه | پایین ترین سطح عرضه گوشی در 13 سال گذشته

صنعت جهانی گوشی‌های هوشمند در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ با یک شوک بی‌سابقه و یک دگرگونی بنیادین مواجه شده است که پایه‌های تولید و عرضه را به لرزه درآورده است. بر اساس جدیدترین برآوردهای اولیه و گزارش رسمی منتشر شده توسط پایشگر بازار (Market Monitor) در موسسه تحقیقاتی بین‌المللی کانترپوینت (Counterpoint Research) ، میزان عرضه جهانی گوشی‌های هوشمند با سقوطی ۱۱ درصدی نسبت به سال گذشته، به پایین‌ترین سطح خود در سه‌ماهه دوم از سال ۲۰۱۳ تاکنون رسیده است. این ریزش سنگین، زنگ خطری جدی برای تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان و مصرف‌کنندگان نهایی محسوب می‌شود و نشان‌دهنده تغییرات عمیق در زنجیره تأمین جهانی است. وبلاگ لیان همراه در این مقاله تحلیلی و جامع که بر پایه داده‌های مستند موسسه کانترپوینت تدوین شده است، به کالبدشکافی دقیق این بحران، بررسی عملکرد غول‌های فناوری و پیش‌بینی آینده این بازار متلاطم می‌پردازد تا شما را با واقعیت‌های پنهان اقتصاد دیجیتال در سال ۲۰۲۶ آشنا کند.

 

نگاهی کوتاه به بحران جهانی حافظه

طبق گزارش جولای ۲۰۲۶ موسسه تحقیقاتی کانترپوینت (Counterpoint)، بازار جهانی گوشی‌های هوشمند به دلیل بحران شدید کمبود حافظه DRAM و NAND و افزایش هزینه‌های تولید، با افت ۱۱ درصدی عرضه روبرو شد و به پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۱۳ رسید. تأمین‌کنندگان قطعات، نیاز دیتاسنترهای هوش مصنوعی را در اولویت قرار داده‌اند که این امر موجب افزایش قیمت گوشی‌های اقتصادی و میان‌رده شده است. در این میان، سامسونگ با ۲۴ درصد سهم بازار و اپل با ۲۰ درصد سهم، به لطف تمرکز بر گوشی‌های پرچمدار و استراتژی‌های هوشمندانه قیمت‌گذاری، جایگاه خود را حفظ کرده و رشد کردند. در مقابل، برندهای چینی مانند شیائومی، اوپو و ویوو به دلیل وابستگی به بازار گوشی‌های میان‌رده، افت دورقمی را تجربه کردند و پیش‌بینی می‌شود این چالش‌ها تا سال ۲۰۲۷ ادامه داشته باشد.

 

ریشه‌یابی بحران از نگاه تحلیلگران کانترپوینت | تقابل هوش مصنوعی و بازار موبایل

بحران کنونی بازار موبایل در سال ۲۰۲۶، تنها یک نوسان ساده در نمودارهای اقتصادی نیست، بلکه نتیجه مستقیم تغییر اولویت‌های فناوری در سطح کلان جهانی است. گزارش کانترپوینت نشان می‌دهد که کمبود شدید و عمیق حافظه، به ویژه تراشه‌های DRAM و NAND، اکنون به بزرگ‌ترین و مسلط‌ترین عامل بازدارنده در صنعت گوشی‌های هوشمند تبدیل شده است. تأمین‌کنندگان بزرگ حافظه در سراسر جهان، تخصیص منابع و تولیدات خود را به شدت تغییر داده و تأمین نیازهای عظیم دیتاسنترهای هوش مصنوعی (AI) را در اولویت مطلق خود نسبت به لوازم الکترونیکی مصرفی قرار داده‌اند. این تغییر استراتژیک، یک خلأ بزرگ در زنجیره تأمین قطعات موبایل ایجاد کرده و قیمت این تراشه‌های حیاتی را در طول سه‌ماهه دوم به صورت حبابی و بی‌وقفه افزایش داده است.

شیلپی جین (Shilpi Jain)، تحلیلگر ارشد موسسه کانترپوینت، در تشریح پویایی‌های فعلی بازار و در یک اظهارنظر خبری رسمی می‌گوید: «بحران جهانی حافظه اکنون از هر عامل دیگری پیشی گرفته و به عنوان یگانه مانع بزرگ بر دوش صنعت گوشی‌های هوشمند سنگینی می‌کند. آنچه در سال گذشته تنها به عنوان یک چالش در زنجیره تأمین قطعات آغاز شد، اکنون به یک بحران تمام‌عیار در بخش تقاضا تبدیل شده است.» وی تأکید می‌کند که افزایش چشمگیر هزینه مواد اولیه (BOM)، تولیدکنندگان تجهیزات اصلی (OEMs) را مجبور کرده است تا این فشارهای مالی را از طریق افزایش‌های مکرر قیمت به مصرف‌کنندگان نهایی منتقل کنند. این وضعیت به گونه‌ای پیش رفته که تولید و عرضه گوشی‌های رده‌پایین و میان‌رده که بخش اعظم حجم فروش جهانی را تشکیل می‌دهند، با قیمت‌های پیشین از نظر ساختاری کاملاً غیرممکن و توجیه‌ناپذیر شده است.

در کنار چالش‌های فنی و زنجیره تأمین، عوامل اقتصاد کلان و ژئوپلیتیک نیز به عنوان کاتالیزورهای منفی در این بحران عمل کرده‌اند. طبق تحلیل‌ها، تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه به طور مستقیم باعث افزایش هزینه‌های نفت و حمل‌ونقل دریایی شده و بار مالی مضاعفی را بر قیمت نهایی گوشی‌های هوشمند تحمیل کرده است. این هزینه‌های تورمی با یک رکود اقتصادی گسترده‌تر، کاهش رشد جهانی اقتصاد، تورم فزاینده و ثبت پایین‌ترین سطح اعتماد و تمایل مصرف‌کنندگان همزمان شده است. ترکیب این فشارهای همه‌جانبه، ضربه مهلکی به خریداران حساس به قیمت وارد کرده و آن‌ها را از چرخه خرید یا ارتقای گوشی‌های هوشمند خارج کرده است.

 

 

استراتژی‌های متفاوت شرکت‌ها در بحران جهانی حافظه

تولیدکنندگان مختلف در مواجهه با این طوفان تورمی و کمبود قطعات، رویکردها و استراتژی‌های متفاوتی را برای بقا و حفظ سهم بازار خود اتخاذ کرده‌اند. شیلپی جین اشاره می‌کند که برخی از برندها با پذیرش فشار بر حاشیه سود خود، قیمت‌ها را افزایش داده و ریسک ریزش مشتری را به جان خریده‌اند. در مقابل، گروه دیگری از تولیدکنندگان با تمدید چرخه عمر مدل‌های نسل قبلی و ارائه پیشنهادهای ویژه و پروموشن‌های جذاب، تلاش می‌کنند تا خریدارانی که بودجه محدودی دارند را همچنان در اکوسیستم خود حفظ کنند. همچنین، معدود شرکت‌هایی نیز ساده‌ترین راه را انتخاب کرده و از حجم تولیدات و معرفی مدل‌های جدید در بازه‌های قیمتی پایین عقب‌نشینی کرده‌اند.

 

·      بازگشت شکوهمندانه سامسونگ به قله پادشاهی

در میان این بازار آشفته، داده‌های اولیه Market Monitor کانترپوینت نشان می‌دهد که شرکت سامسونگ موفق شد با یک عملکرد استراتژیک و خیره‌کننده، جایگاه شماره یک خود را در سطح جهانی پس بگیرد. این غول فناوری کره جنوبی با تصاحب ۲۴ درصد از سهم کل بازار در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶، قدرتمندترین رشد سالانه را در میان پنج برند برتر به نام خود ثبت کرد. موفقیت سامسونگ تصادفی نبوده و ریشه در دسترسی بهتر به محصولات، پرهیز از افزایش قیمت‌های مکرر و اجرای کمپین‌های تبلیغاتی و تابستانه بسیار تهاجمی در مناطقی مانند هند و خاورمیانه دارد. این عوامل، در کنار حفظ قدرت و محبوبیت گوشی‌های پرچمدار، دینامیک رقابتی را کاملاً به نفع این برند تغییر داد.

موتور محرک اصلی در رشد چشمگیر عرضه محصولات سامسونگ، افزایش تولید و استقبال از سری جدید گلکسی S26 بوده است. در این میان، نسخه “اولترا” (Ultra) از این سری به عنوان ستاره بی‌چون‌وچرای بازار ظاهر شد و تقاضای بسیار بالایی را به خود اختصاص داد. دلیل اصلی این محبوبیت، نیاز شدید کاربران به نوآوری‌هایی نظیر نمایشگر حریم خصوصی (Privacy Display) و قابلیت‌های پیشرفته و یکپارچه هوش مصنوعی در این گوشی بوده است. این تمرکز بر فناوری‌های لبه‌دانش، توانست نظر کاربران حرفه‌ای را به شدت جلب کرده و حاشیه سود سامسونگ را تضمین کند.

علاوه بر موفقیت سری پرچمدار، ساختار یکپارچگی عمودی (Vertical Integration) سامسونگ نقش یک سپر دفاعی مستحکم را برای این شرکت ایفا کرد. توسعه پورتفولیوی مبتنی بر هوش مصنوعی و به‌روزرسانی هوشمندانه خطوط تولید، به سامسونگ کمک کرد تا با وجود تقاضای بسیار ضعیف در بخش گوشی‌های اقتصادی و میان‌رده، همچنان مسیر رشد خود را تداوم بخشد. توانایی این شرکت در تولید و مدیریت بخش قابل توجهی از قطعات مورد نیاز خود، باعث شد تا آسیب کمتری از بحران جهانی کمبود حافظه ببیند و انعطاف‌پذیری بیشتری در برابر نوسانات قیمت داشته باشد.

 

·      رکوردشکنی اپل با تکیه بر آیفون ۱۷ و ثبات قیمت

شرکت اپل، رقیب سنتی سامسونگ، نیز بر اساس آمارهای تحلیلی کانترپوینت در این سه‌ماهه پرالتهاب، عملکردی استثنایی و تاریخی از خود بر جای گذاشت. عرضه محصولات اپل در این دوره با رشد ۳ درصدی نسبت به سال قبل همراه بود و سهم بازار این شرکت برای اولین بار در سه‌ماهه دوم به رکورد بی‌نظیر ۲۰ درصد رسید. نکته بسیار حائز اهمیت در استراتژی اپل این بود که این شرکت، تنها تولیدکننده بزرگ (OEM) در جهان بود که در طول این سه‌ماهه توانست به طور کامل از افزایش قیمت گوشی‌های خود اجتناب کند. این ثبات قیمتی در دوران تورم قطعات، یک مزیت رقابتی فوق‌العاده برای حفظ پایگاه مشتریان وفادار این برند ایجاد کرد.

این موفقیت، نشان‌دهنده یک روند رشد سالانه مستمر و طولانی‌مدت برای اپل است که نیروی محرکه اصلی آن، تقاضای قدرتمند برای سری آیفون ۱۷ بوده است. طبق بررسی‌ها، آیفون ۱۷ نه تنها توانست جایگاه خود را تثبیت کند، بلکه به عنوان پرفروش‌ترین و پرعرضه‌ترین مدل گوشی در سراسر جهان شناخته شد. تقاضای پایدار و مقاوم در چندین بازار کلیدی جهانی، به اپل کمک کرد تا اثرات منفی بحران اقتصادی را خنثی کرده و جریان درآمدی پایداری را برای بخش سخت‌افزار خود به ثبت برساند.

با وجود این موفقیت‌های جهانی، بازار چین همچنان به عنوان یک نقطه ضعف نسبی برای اپل باقی مانده است. با وجود اجرای زودهنگام کمپین‌های تبلیغاتی پیش از جشنواره بزرگ خرید ۶۱۸ در چین، عرضه محصولات اپل در این کشور با افت سالانه مواجه شد. دلیل این امر، محافظه‌کارانه بودن تخفیف‌های امسال اپل نسبت به پروموشن‌های بسیار تهاجمی‌تر این شرکت در بازه زمانی مشابه در سال ۲۰۲۵ بود. همچنین، مدل‌های قدیمی‌تر (Legacy) آیفون نیز با افت تقاضا روبرو شدند، زیرا به دلیل محدودیت‌های تأمین حافظه، اپل اولویت تخصیص قطعات را به تولید دستگاه‌های نسل جدید (آیفون ۱۷) اختصاص داده بود.

 

·      سقوط سنگین میان‌رده‌ها | چالش‌های شیائومی، اوپو و ویوو

در حالی که غول‌های تولیدکننده پرچمدار در حال ثبت رکوردهای جدید بودند، برندهای مطرح چینی روزهای به شدت تاریکی را تجربه کردند. شرکت‌های شیائومی (Xiaomi)، اوپو (OPPO) و ویوو (vivo) همگی افت‌های دورقمی شدیدی را در میزان عرضه محصولات خود در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ ثبت کردند. دلیل اصلی این سقوط آزاد، نوسانات شدید بازار ناشی از افزایش سرسام‌آور هزینه‌های حافظه بود که به طور مستقیم، تقاضا در بخش‌های حساس به قیمت، یعنی گوشی‌های رده‌پایین و میان‌رده را نابود کرد. از آنجا که این سه برند وابستگی بسیار بالایی به این بازه‌های قیمتی دارند، آسیب‌پذیری آن‌ها در برابر این بحران به شکل نامتناسبی بیشتر از سایر رقبا بود.

مشتریان هدف این برندها که به شدت تحت فشار تورم جهانی قرار دارند، واکنش‌های دفاعی مختلفی از خود نشان دادند. بسیاری از مصرف‌کنندگان، خریدهای خود را به طور کامل به تعویق انداختند و تصمیم گرفتند با دستگاه‌های فعلی خود سر کنند. گروهی دیگر به سمت خرید مدل‌های قدیمی‌تر با قیمت‌های پایین‌تر روی آوردند و به طور کلی، چرخه تعویض و ارتقای گوشی در میان این قشر از کاربران به طور چشمگیری طولانی‌تر شد. این تغییر رفتار مصرف‌کننده، حجم فروش شرکت‌های چینی را به شدت کاهش داد و انبارهای آن‌ها را با چالش مواجه کرد.

با وجود این شرایط وخیم، شیائومی با هوشمندی توانست بخشی از آسیب‌ها را کنترل کرده و سهم ۱۲ درصدی از بازار را برای خود حفظ کند. این شرکت با ساده‌سازی و بهینه‌سازی پورتفولیوی محصولات خود و همچنین تسهیل شرایط تأمین مالی برای خرده‌فروشان، از حجم فروش خود محافظت کرد. به طور همزمان، شیائومی موفق شد در بخش گوشی‌های پریمیوم و بالارده نیز کشش خوبی ایجاد کند؛ موفقیتی که عمدتاً توسط فروش بالای سری ردمی نوت ۱۵ (Redmi Note 15)، ردمی کی ۹۰ (Redmi K90) و سری شیائومی ۱۷ (Xiaomi 17) رقم خورد و نشان از تغییر استراتژی این برند به سمت محصولات با حاشیه سود بالاتر دارد.

در ادامه رتبه‌بندی جهانی، اوپو و ویوو به ترتیب جایگاه‌های چهارم و پنجم را در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ با سهم بازار ۱۱ و ۸ درصدی به خود اختصاص دادند (بر اساس یادداشت‌های گزارش کانترپوینت، آمار اوپو شامل زیرمجموعه‌های وان‌پلاس و ریلمی نیز می‌شود). ویوو در این دوره با چالش‌های جدی در زنجیره تأمین مواجه شد و افزایش اخیر قیمت‌ها، چندین مدل کلیدی این برند را از بازه‌های قیمتی حساس و حیاتی خود خارج کرد که این امر وزنه سنگینی بر میزان عرضه کلی ویوو وارد آورد. اوپو نیز با ضعف و رکود در بیشتر بازارهای کلیدی خود مواجه بود، اما تقاضای مناسب برای محصولات سری A و لاین‌آپ Reno توانست تا حدودی این افت حجم را جبران کند؛ هرچند فشار ناشی از دینامیک هزینه‌های تولید در بخش اقتصادی همچنان بر دوش این برند سنگینی می‌کند.

 

·      ظهور شگفتی‌سازان | رشد چشمگیر گوگل و هواوی

در بیرون از دایره پنج برند برتر جهان، اتفاقات جالب توجهی رخ داده است که نشان‌دهنده پویایی در بخش‌های خاصی از بازار است. شرکت‌های گوگل و هواوی در میان بحران و افت کلی صنعت، موفق شدند رشدهای قابل توجه و مثبتی را در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به ثبت برسانند. عرضه گوشی‌های گوگل با یک جهش ۱۶ درصدی و هواوی با رشد ۶ درصدی نسبت به سال گذشته همراه بود که این آمار در تضاد کامل با روند نزولی کلی بازار قرار دارد.

عملکرد قدرتمند گوگل به طور مستقیم به استقبال گسترده از گوشی‌های پیکسل ۱۰ (Pixel 10) و نسخه اقتصادی‌تر آن یعنی پیکسل ۱۰ ای (Pixel 10a) در بازارهای توسعه‌یافته و بالغ بستگی داشته است. گوگل با تمرکز بر نرم‌افزار روان و قابلیت‌های انحصاری هوش مصنوعی، توانسته جایگاه خود را در میان کاربران حرفه‌ای تثبیت کند. از سوی دیگر، رشد هواوی با وجود تداوم محدودیت‌ها، توسط فروش موفقیت‌آمیز سری میت ۸۰ (Mate 80)، گوشی‌های نوا ۱۵ (Nova 15) و خانواده جدیداً معرفی‌شده اینجوی ۹۰ (Enjoy 90) پشتیبانی شده است که نشان‌دهنده احیای قدرت این برند، به ویژه در بازارهای داخلی خود است.

 

چشم‌انداز تاریک بازار در نیمه دوم ۲۰۲۶ و سال ۲۰۲۷

با نگاهی به آینده، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که چشم‌انداز بازار برای ماه‌های باقی‌مانده از سال ۲۰۲۶ همچنان بسیار چالش‌برانگیز و پرالتهاب خواهد بود. کارشناسان موسسه Counterpoint Research به صراحت تأیید می‌کنند که عرضه جهانی گوشی‌های هوشمند با کاهش قابل توجهی به روند نزولی خود ادامه خواهد داد و انتظار می‌رود بحران جهانی کمبود حافظه حداقل تا سال ۲۰۲۷ پابرجا بماند. این بدان معناست که هیچ راهکار سریع و کوتاه‌مدتی برای حل مشکل قیمت‌گذاری و تأمین قطعات وجود ندارد و صنعت باید خود را برای یک دوره طولانی ریاضت اقتصادی آماده کند.

تولیدکنندگان تجهیزات اصلی (OEMs) در این شرایط مجبور به تغییر رویکردهای سنتی خود هستند و به احتمال فراوان، خلق “ارزش” را به جای تولید “حجم انبوه” در اولویت استراتژی‌های خود قرار خواهند داد. این شرکت‌ها برای بقا، مدل‌های ارزان‌قیمت با حاشیه سود پایین را از خطوط تولید حذف کرده و تنظیمات مربوط به پیکربندی سخت‌افزار و ردیف‌های حافظه ذخیره‌سازی را برای مدیریت هزینه‌ها تغییر خواهند داد. علاوه بر این، برندها برای حفظ خریدارانی که با محدودیت بودجه مواجه هستند، تمرکز و اتکای بسیار بیشتری بر فروش دستگاه‌های بازسازی‌شده (Refurbished) و مدل‌های نسل‌های قبلی خواهند داشت.

در حالی که بخش پایین‌رده بازار در حال دست‌وپنجه نرم کردن با بحران بقا است، انتظار می‌رود روند “پریمیوم‌سازی” (Premiumization)  در بازار مقاومت نسبتاً خوبی از خود نشان دهد. خریداران گوشی‌های پرچمدار کمتر تحت تأثیر تورم قرار می‌گیرند و عواملی نظیر برنامه‌های تأمین مالی و خرید اقساطی، وفاداری شدید به اکوسیستم برندها (مانند اکوسیستم اپل) و تجربیات خرده‌فروشی هدایت‌شده توسط هوش مصنوعی، تقاضا در این بخش را تا پایان سال حفظ خواهد کرد. با این حال، حقیقت انکارناپذیر از نگاه پژوهشگران کانترپوینت این است که بهبود کلی تقاضا در سطح کلان بازار، تا زمانی که شرایط تأمین حافظه به طور اساسی و پایدار بهبود نیابد، امری کاملاً دور از ذهن خواهد بود.